Regeneration: Jalovišta koja su postala resurs za održivost

Na mestu gde zakon prestaje da deluje, a odgovornost ostaje zatrpana ispod rudarskog otpada, rađa se priča o spajanju industrije i prirode. Eksploatacija minerala donosi ekonomsku vrednost i luksuz dostupan tek odabranima, dok dug koji ostaje plaćaju priroda i lokalne zajednice.

Cirkularna ekonomija otvorila je novi pogled na otpad – podstakla nas je da u njemu prepoznamo resurs. Iako savremeni svet sve češće pronalazi održivija rešenja, njihova prava vrednost zavisi od šire slike – načina na koji nastaju i uticaja koji ostavljaju tokom celog životnog ciklusa. Razvoj obnovljivih izvora energije, poput solarnih i vetroelektrana, geotermalnih sistema, ali i sistema za skladištenje energije, zahteva ogromne količine minerala. Međutim, ukoliko ovi procesi nisu održivi, njihov ekološki cilj može biti potkopan negativnim uticajem na prirodu. Ovakva rastuća potražnja za mineralima dodatno pojačava pritisak na njihovu eksploataciju, produbljujući već postojeće ekološke i društvene izazove.

Regeneration – međunarodno društveno preduzeće sa sedištem u Sjedinjenim Državama, nastalo iz neprofitne organizacije RESOLVE – usmerilo je svoj rad upravo na dobijanje potrebnih minerala na odgovorniji način. Oni ispisuju drugačiju priču: potrebni minerali mogu da se pronađu upravo tamo gde ih najmanje očekujemo – u starim rudnicima. Kako su objasnili, za dalji razvoj obnovljivih izvora energije biće potrebno više od tri milijarde tona ovih resursa. Zato tim iz ovog društvenog preduzeća postojeći rudarski otpad, odnosno jalovišta i ostatke prethodnih eksploatacija, ponovo obrađuje kako bi izvukao preostale minerale i metale.

Iako nisu prvi koji se bave ovakvim procesima, Regeneration izdvaja važan momenat u odnosu na druge. Pored saradnje sa odgovornim kompanijama koje otkupljuju minerale i metale dobijene iz rudarskog otpada, oni idu korak dalje: sredstva koja ostvare reinvestiraju u obnovu ovih lokacija. Kroz saradnju sa vladama, rudarskim kompanijama, proizvođačima tehnologija, ali i lokalnim i autohtonim zajednicama, Regeneration osmišljava posebne metode za izvlačenje preostalih minerala iz napuštenih rudnika i obnovu degradiranog zemljišta, vraćajući mu ekološku i društvenu vrednost. Trenutak obnove upravo je ono što ih razlikuje od drugih kompanija koje se bave ponovnim iskopavanjem napuštenih rudnika. Obnova nije puka formalnost – ona se gradi u razgovoru sa lokalnim zajednicama i njihovim potrebama.

U FOKUSU:

• Petromaskulinitet – odbrana fosilne industrije kao izraz muškog identiteta
• Budućnost saobraćaja u Hrvatskoj iz perspektive udruženja HUEM
• Elektromobilnost u Sloveniji: Kućno punjenje kao ključ inkluzivne e-mobilnosti

Rudarski otpad – izazov i potencijal

Nakon završenog procesa eksploatacije, rudnici neretko budu napušteni bez sprovedenih mera zatvaranja i obnove prostora. Umesto toga, na ovim lokacijama ostaje rudarski otpad, koji nosi brojne rizike. Zagađenje može da potekne iz jalovišta i otpadnog materijala, a u zavisnosti od vrste ruda, tu se mogu nalaziti teški metali i hemikalije. Jedan od najvećih problema koji ističe Regeneration jeste takozvano kiselo rudničko zagađenje. Ono nastaje kada rudarski otpad bogat mineralima, poput pirita, dođe u kontakt sa vodom i vazduhom, što pokreće hemijsku reakciju i stvara vrlo kiselu vodu. Ta voda može da „pokupi” teške metale i druge štetne materije i da ih prenese u zemljište, reke i podzemne vode. Procene pokazuju da u Sjedinjenim Državama postoji oko 1,8 miliona napuštenih rudarskih objekata, dok je u Australiji taj broj oko 50.000. Jedan od razloga zbog kojih se rudnici ostavljaju bez sanacije jesu visoki troškovi ovog procesa, koji se globalno procenjuju na milijarde dolara.

Takav odnos prema rudnicima ne utiče samo na prirodu – velike površine ostaju neiskorišćene i lokalne zajednice propuštaju mogućnost da ih upotrebe za korisne namene. Ipak, rudarski otpad sadrži i značajan neiskorišćen resurs – minerale i metale koji su ostali nakon eksploatacije. Procene Međunarodnog saveta za rudarstvo i metale (ICMM) pokazuju da je samo tokom 2018. godine širom sveta proizvedeno više od devet miliona tona jalovine. U Sjedinjenim Državama, gotovo sve potrebe za kritičnim mineralima mogle bi se zadovoljiti koristeći nusproizvode iz postojećih rudarskih operacija, gde se mogu pronaći metali poput kobalta, litijuma, bakra, platine i telura.

Regeneration trenutno razmatra desetine lokacija širom sveta. Izdvajanje plemenitih metala iz jalovine može doprineti razvoju tehnologija kao što su katalizatori, gorivne ćelije ili zeleni vodonik.

Poput zlatne ogrlice koja krasi vrat, inicijativa Salmon Gold, pokrenuta 2018. godine, kruna je rada ove društvene kompanije. Nastala je iz ideje da se zlato može izdvojiti iz postojećeg rudarskog otpada u potocima i rečnim koritima, a prihod od prodaje zlata koristi za obnovu tih lokacija, dok njegovi kupci ostaju u uverenju da podržavaju odgovorno poslovanje. Iako proces izdvajanja zlata iz taloga može da ošteti staništa riba i da oteža migraciju i mrest, Salmon Gold je posvećen tome da to promeni. Na lokacijama gde je ranije vršeno rudarenje, nakon izdvajanja zlata obnavljaju se staništa važna za lososa, lipljena i druge vrste, vraća se vegetacija, čisti prostor i formiraju se novi bazeni za mrest. RESOLVE se zalaže za to da ovakav odgovoran pristup rudarstvu ne ostane samo u okviru granica njihovog delovanja. Zbog toga ova organizacija objavljuje i stručne dokumente (White Papers) koji pružaju smernice i alate uz čiju primenu može da se ostvari odgovorniji odnos prema rudarenju i prirodi. Dokumenti su namenjeni donosiocima odluka, institucijama i stručnjacima kako bi odgovorna praksa mogla da se primeni širom sveta.

Priredila: Katarina Vuinac

Tekst je objavljen u Magazinu Energetskog portala EKOMOBILNOST