Sup starešina i njegovi naslednici: Priča o lešinarima Srbije

Nedavno trovanje crnog lešinara kod Svrljiga ponovo je skrenulo pažnju javnosti na jednu od najugroženijih grupa ptica u Srbiji. Iako je osumnjičeni za ovaj slučaj brzo identifikovan i uhapšen, događaj je otvorio važna pitanja o stanju populacija lešinara, njihovom značaju za ekosistem i merama koje je potrebno preduzeti kako bi ove veličanstvene ptice ponovo postale brojnije na našim prostorima.

O tome kako danas izgleda zaštita lešinara u Srbiji, razgovarali smo sa Vukom Popićem, sekretarom Fondacije za zaštitu ptica grabljivica, organizacije koja već decenijama aktivno radi na očuvanju ovih vrsta.

Od ivice nestanka do uspešne priče o oporavku

Jedna od najvažnijih aktivnosti Fondacije jeste praćenje populacije beloglavog supa. To podrazumeva prstenovanje mladunaca na gnezdima i postavljanje savremenih satelitskih odašiljača koji omogućavaju detaljno praćenje njihovog kretanja. Prstenovanje predstavlja jednu od naučnih metoda proučavanja ptica. Svaka jedinka dobija jedinstveni metalni prsten, a često i oznake u boji koje omogućavaju lakše prepoznavanje u prirodi. Zahvaljujući ovim podacima istraživači mogu da saznaju koliko dugo ptice žive, kojim putevima migriraju i kolike udaljenosti prelaze.

Još preciznije informacije pružaju satelitski odašiljači. Oni omogućavaju da se nekoliko puta dnevno prati položaj ptice, ali i da se beleže podaci o brzini leta, temperaturi i nadmorskoj visini na kojoj se nalazi. Rezultati višedecenijskog rada vidljivi su i kroz oporavak populacije beloglavog supa.

— Do 1992. godine, brojnost beloglavih supova smanjila na svega 10 gnezdećih parova zbog trovanja i nedostatka hrane. Nakon 30 godina, zahvaljujući zalaganju članova Fondacije, upravljača zaštićenog područja „Uvac” i lokalnog stanovništva, broj parova je veći od 250 — ističe Popić.

Zašto su lešinari toliko važni

Lešinari predstavljaju nezamenljiv deo prirodnih ekosistema. Njihova važna uloga je uklanjanje uginulih životinja iz prirode, čime sprečavaju širenje bolesti i ubrzavaju prirodne procese razgradnje. Sredinom prošlog veka, na teritoriji Srbije gnezdile su se čak četiri vrste lešinara – crni lešinar, beloglavi sup, bela kanja i orao bradan. Svaka od njih imala je posebnu ulogu u uklanjanju lešina.

U fokusu:

• Da li se energetsko tržište Zapadnog Balkana udaljava od Evropske unije?
• Spalionice otpada kao pogrešan odgovor na krizu otpada i energije na Zapadnom Balkanu
• Zelena finansijska rešenja – podrška održivijim izborima za život, dom i energiju

Crni lešinar, poznat i kao „sup starešina”, prvi je prilazio uginuloj životinji jer je zahvaljujući snažnom kljunu mogao da probije kožu. Nakon njega hranili su se beloglavi supovi, koji su uklanjali meka tkiva i iznutrice. Bela kanja izvlačila je sitne ostatke mesa između kostiju, dok je orao bradan završavao posao tako što je uzimao kosti i razbijao ih bacajući ih na kamene padine, takozvane koskarnike.

Na taj način ova „fantastična četvorka” u potpunosti je uklanjala lešinu iz prirode.

Danas je, međutim, situacija znatno drugačija. Od četiri vrste koje su se nekada gnezdile u Srbiji, opstao je samo beloglavi sup, dok se ostale mogu videti tek povremeno tokom preleta.

Trovanje ostaje najveća pretnja

Iako se populacija beloglavih supova uspešno oporavila, opasnosti nisu nestale. Lešinari su posebno osetljivi  na trovanja jer se hrane u grupama i nalaze se na vrhu lanca ishrane.

Jedan otrovani leš može da izazove uginuće desetina jedinki koje se okupe na hranjenju. Upravo zbog toga slučaj kod Svrljiga izazvao je toliko pažnje stručne javnosti.

Pozitivna vest je da, zahvaljujući dugogodišnjoj edukaciji lokalnog stanovništva u Zapadnoj Srbiji, više od dve decenije nije zabeleženo trovanje lešinara. Međutim, Popić upozorava da je neophodno nastaviti sa podizanjem svesti o njihovom značaju i ulozi koju imaju u očuvanju zdravih ekosistema.

Priredila: Milena Maglovski

Tekst u celosti pročitajte u Magazinu Energetskog portala  ČISTA ENERGIJA