Od najveće deponije na svetu do zelene oaze: Neverovatna priča o Freshkills parku

Prvo se vratila vegetacija, zatim insekti, ptice i sitni sisari – korak po korak, život se oporavljao na mestu za koje su mnogi verovali da će zauvek ostati mrtva zona na mapi Njujorka.

Danas se na prostoru nekadašnje deponije Freshkills na Staten Ajlandu nalazi jedan od najvećih urbanih parkova na svetu – dokaz da uz naše zalaganje priroda može da se vrati čak i tamo gde je najmanje očekujemo.

Freshkills je otvoren 1948. godine kao privremeno rešenje za odlaganje otpada iz Njujorka. Ono što je trebalo da traje svega nekoliko godina pretvorilo se u deponiju ogromnih razmera.

Tokom više od pola veka, milioni tona otpada završavali su na ovom prostoru. Brda smeća postala su toliko visoka da su se mogla videti kilometrima daleko. Deponija se prostirala na više od 2.000 hektara i godinama je nosila nezvaničnu titulu najveće na svetu.

Kada je 2001. godine konačno zatvorena, postavilo se pitanje šta učiniti sa ogromnim prostorom koji je decenijama služio kao odlagalište otpada.

Vizija koja je delovala nemoguće

Umesto da prostor jednostavno prekriju zemljom i ograde ga od javnosti, gradske vlasti odlučile su da pokušaju nešto mnogo ambicioznije – da nekadašnju deponiju pretvore u jedan od najvećih parkova u Sjedinjenim Američkim Državama.

Plan je podrazumevao stvaranje parka gotovo tri puta većeg od čuvenog Central parka.

Ideja je u početku delovala gotovo nestvarno. Kako od planine otpada napraviti prostor za prirodu, rekreaciju i život?

Proces obnove nije bio jednostavan. Otpad je prekriven specijalnim zaštitnim slojevima, izgrađeni su sistemi za prikupljanje deponijskog gasa i kontrolu procednih voda, a zatim je počela obnova prirodnih staništa.

Na prostoru nekadašnje deponije nastali su travnjaci, močvare i zelene površine. Uređene su pešačke i biciklističke staze, dok su pojedini delovi ostavljeni prirodi da se spontano oporavlja.

Rezultati su iznenadili čak i stručnjake. Na lokaciju su počele da se vraćaju brojne vrste biljaka, ptica, sitnih sisara, insekata i oprašivača. Mesto koje je decenijama bilo sinonim za otpad postalo je novo utočište za biodiverzitet.

Inspiracija i za Srbiju

Srbija se i dalje suočava sa velikim brojem nesanitarnih deponija i divljih smetlišta. Njihova sanacija najčešće se posmatra kao trošak i obaveza.

Međutim, iskustvo Njujorka pokazuje da takvi prostori mogu postati mnogo više od toga. Uz dugoročnu viziju, stručnu podršku i ulaganja, nekadašnja smetlišta mogu se pretvoriti u parkove, rekreativne zone ili staništa za divlje vrste.

Možda nijedna domaća deponija neće postati park veličine Freshkillsa, ali njegova priča podseća da nijedan prostor nije unapred izgubljen. Ponekad je upravo na mestu najvećeg ekološkog problema moguće započeti jednu od najlepših priča o oporavku prirode.

Milena Maglovski