Zašto su naučnici zakopali više od 2.000 pari donjeg veša?

Naučnici su pronašli neobičan način da izmere ono što se golim okom ne vidi: koliko je zemljište živo. Umesto komplikovanih instrumenata, na oko 1.000 lokacija širom Švajcarske zakopali su više od 2.000 pari pamučnog donjeg veša i čekali da zemlja uradi svoje.

Na prvi pogled, eksperiment deluje neobično, ali princip je jednostavan: što je veća biološka aktivnost u zemljištu, to se pamuk brže razgrađuje.

Zemljište je složen ekosistem koji skladišti vodu, ugljenik i hranljive materije i pruža stanište velikom broju organizama. Procenjuje se da se više od polovine globalnog biodiverziteta nalazi ispod površine. Istovremeno, biodiverzitet zemljišta je pod sve većim pritiskom, što može ugroziti njegovu plodnost i funkcije važne za proizvodnju hrane i stabilnost ekosistema.

Istraživači sa Univerziteta u Cirihu i pokrenuli su zato 2021. godine projekat „Dokaz kroz gaće“ (Beweisstück Unterhose). Na oko 1.000 lokacija širom Švajcarske učesnici su zakopali više od 2.000 pari pamučnog donjeg veša i 12.000 kesica čaja. Posle dva meseca uzorke su iskopali, fotografisali i zajedno sa uzorcima zemljišta poslali na analizu.

Rezultati su pokazali značajne razlike u brzini razgradnje. Najbrže se veš razgrađivao u privatnim baštama, koje su imale više organske materije i povoljnije uslove za organizme poput glista, gljivica i bakterija. Najsporija razgradnja zabeležena je na travnjacima, dok su se poljoprivredna zemljišta i livade nalazili između.

Brža razgradnja, međutim, ne znači nužno i zdravije zemljište. Visoka biološka aktivnost može biti poželjna u poljoprivredi jer doprinosi kruženju hranljivih materija, ali u prirodnijim ekosistemima visoke koncentracije hranljivih materija mogu ukazivati na poremećaj ravnoteže. Na aktivnost zemljišnih organizama značajno utiču i temperatura i vlaga.

Istraživači smatraju da bi brzina razgradnje pamučnog veša mogla da posluži kao jednostavan pokazatelj biološke aktivnosti zemljišta i osnova za razvoj takozvanog „indeksa donjeg veša“.

Projekat je istovremeno pokazao potencijal građanske nauke. Učešće velikog broja volontera omogućilo je prikupljanje podataka sa oko 1.000 lokacija, dok je oko 240 učesnika navedeno kao koautori naučne publikacije.

Neobičan eksperiment tako je poslužio kao jednostavan način da se proceni ono što je teško videti golim okom – koliko je život u zemljištu aktivan.

Milena Maglovski