Povodom 20. februara – Svetskog dana socijalne pravde, organizacija IQAir podseća da pravičnost obuhvata i pravo na čist vazduh. To je, kako navode, osnovno ljudsko pravo te su ravnomerniji monitoring, transparentni podaci i zaštita najpogođenijih zajednica ključni koraci ka smanjivanju ekoloških nejednakosti.
Zagađenje vazduha sve češće se posmatra ne samo kao ekološko i zdravstveno, već i kao važno pitanje socijalne pravde. Prema procenama kojima raspolaže IQAir, aerozagađenje godišnje izazove oko sedam miliona prevremenih smrti, pri čemu najveći teret snose zemlje sa niskim i srednjim prihodima, kao i marginalizovane zajednice širom sveta.
Deca koja žive u blizini autoputeva, industrijskih zona i deponija imaju značajno veći rizik od respiratornih bolesti i astme. U visoko zagađenim područjima, dugotrajna izloženost česticama PM2.5 može skratiti životni vek za jednu do dve godine. Procene pokazuju da se gotovo dva miliona slučajeva pedijatrijske astme godišnje može povezati s izloženošću NO₂ zagađenju iz saobraćaja.
U mnogim državama, naročito u siromašnijim i industrijskim zonama, nedostaje adekvatan monitoring kvaliteta vazduha. Ovo posebno pogađa stanovništvo koje živi u neformalnim, prenaseljenim ili industrijski opterećenim područjima, gde je izloženost zagađivačima svakodnevna.
Pročitajte još:
- WMO pokreće precizno mapiranje obnovljivih izvora energije
- EU želi pojednostaviti pravila za energetski efikasne proizvode
- IEA: Polovina svetske struje do 2030. iz OIE i nuklearne energije
IQAir piše da se obrasci zagađenja preklapaju sa obrascima siromaštva, rasne neravnopravnosti i političke marginalizacije, što je potvrđeno i brojnim istraživanjima. Prema čuvenom izveštaju Toxic Wastes and Race in the United States iz 1987. godine, koji je objavila Ujedinjena Hristova crkva, rasne manjine u SAD bile su znatno češće izložene toksičnim postrojenjima u odnosu na opštu populaciju – trend koji je, prema novijim studijama, i dalje prisutan.
U Australiji, na primer, ruralne autohtone zajednice sklonije su povećanoj izloženosti PM2.5 i PM10 česticama zbog prašine, dima od šumskih požara i praksi kuvanja na drva. U različitim regionima, zajednice sa manje resursa imaju veću verovatnoću da žive bliže izvorima zagađenja.
Stručnjaci navode da kombinacija lokalnog aktivizma, bolje regulative i većeg pristupa podacima može doprineti smanjenju ovih razlika. Neke zemlje već preduzimaju korake — poput Indije, koja je 2019. pokrenula Nacionalni program za čist vazduh, kao i inicijativa građana u Pakistanu i Indoneziji koje su rezultirale sudskim nalozima za poboljšano upravljanje kvalitetom vazduha.
Pojedincima se savetuje da prate lokalne uslove kvaliteta vazduha putem dostupnih aplikacija, smanjuju ličnu izloženost kada su koncentracije zagađenja visoke i uključuju se u lokalne inicijative za praćenje zagađenosti.
Energetski portal
