Otkrivene značajne i vredne vrste u Dabarskom i Fatničkom polju

Kraška polja kao najveći površinski oblici krša najbrojniji su u Dinarskom sistemu, koji je jedinstven na planeti Zemlji. Na teritoriji Bosne i Hercegovine, posebno u spoljnim Dinaridima, razvijen je veliki broj najvećih i najviših polja u kršu, a jedna od njih su i  Dabarsko i Fatničko polje.

Polja u kršu predstavljaju i složene strukture u kojima se nalaze različiti hidrološki i hidrogeološki oblici kao što su stalni i privremeni izvori, stalni otvoreni tokovi, kao i oni koji presušuju i poniru u podzemlje.

Kako bi se energetski iskoristile padavine na istočnom delu sliva, planirana je izgradnja hidroenergetskih objekata u okviru projekta “Gornji horizonti” (HE Nevesinje, HE Dabar i HE Bileća). Ovim projektom planirano je odvesti vodu iz Nevesinjskog, Dabarskog i Fatničkog polja u akumulaciju Bilećko jezero, a zatim dalje do HE Dubrovnik. Time bi se smanjio dotok vode rekama Buna, Bunica i Bregava, a posredno, preko ponora u Popovom polju, i svim izvorima u donjem toku Neretve, kao i na dubrovačkom primorju. Cilj projekta je osloboditi “višak vode” u poljima koja su prirodno plavljena, a koja su prihranjivala podzemne tokove.

Međutim, prebrza i neprirodna odvodnja iz kraških polja može imati dalekosežne posledice.

Kako bi se podsetilo na bogatstvo i raznovrsnost kraških polja u Bosni i Hercegovini i na argumentovan način ukazalo na štetne posledice projekta „Gornji horizonti“, u partnerstvu sa međunarodnom organizacijom CEPF (Critical Ecosystem Partnership Fund), Centar za životnu sredinu podržao je istraživanja više grupa organizama tokom 2024. godine na području Dabarskog i Fatničkog polja.

Pročitajte još:

• Biogradska gora dragulj prirode, treba je zaštititi
• Javni uvid i rasprava o zaštiti Parka prirode ,,Donja Mostonga“
• Globalni atlas tresetišta 2024 – ugroženi prirodni trezori ugljenika

Najvažniji rezultati ovih istraživanja su:

• Registrovan je 231 takson vaskularnih biljaka determinisanih do nivoa podvrste, od kojih su dva taksona endemična za Balkansko poluostrvo, dok su u Republici Srpskoj pod strogom zaštitom 12, a zaštićeno 25 taksona. Dva taksona se nalaze na Aneksu II Evropske direktive o staništima (Eleocharis carniolica W. D. J. Koch i Scilla litardierei Breistr.), a isto toliko na Aneksu II CITES konvencije.

• 

  Prema prikupljenim podacima, ovo jedinstveno područje predstavlja jedno od najznačajnijih i najbogatijih područja za viline konjice u Bosni i Hercegovini. Na ovom prostoru registrovane su 43 vrste ovih insekata, što čini više od dve trećine vrsta prisutnih u Bosni i Hercegovini. Sa konzervacijskog aspekta, najznačajnije su vrste Coenagrion ornatum i Sympetrum flaveolum. Prva vrsta je zaštićena Direktivom o staništima Evropske unije, dok je druga ugrožena (EN) vrsta prema Crvenoj listi vilinih konjica Evrope. Osim toga, 35 vrsta se nalazi na Crvenoj listi Republike Srpske. Za poređenje, to je više od 42 vrste registrovane u Livanjskom i 40 vrsta registrovanih u Nevesinjskom polju, jedina dva polja za koja postoje detaljniji podaci.

• Istraživanje faune ptica na Dabarskom i Fatničkom polju, sprovedeno tokom samo nekoliko dana, otkrilo je prisustvo najmanje 95 različitih ptičjih vrsta, među kojima se značajan broj nalazi pod trajnom zaštitom. Oba polja služe kao važna migraciona stajališta, pružajući pticama potrebne uslove za odmor i ishranu tokom migracionih ruta. Ovo je posebno značajno za migratorne vrste koje prelaze velike udaljenosti između svojih gnezdilišta i zimovališta.
• Rezultati pokazuju da su u vodotocima na području Dabarskog polja prisutne gatačka gaovica (Telestes metohinsis) i dabarska gaovica (Telestes dabar), dok su na području Fatničkog polja zabeležene jedinke trebinjske gaovice (Delminichtys ghetaldii). Sve navedene vrste gaovica predstavljaju endemične vrste i značajan genetski resurs. Podaci o biologiji ovih vrsta su od posebnog značaja, jer je reč o endemima uskog areala, čija staništa se radikalno menjaju pod antropogenim uticajem.
• Tokom istraživanja pećinskih sistema na ovim poljima, najznačajniji pronalazak zabeležen je u Radovića pećini, gde je, prema proceni, bilo preko 1000 jedinki šišmiša. Brzim opažanjem zabeleženo je prisustvo najmanje četiri vrste šišmiša: Rhinolophus hipposideros, Rhinolophus ferrumequinum/euryale, Miniopterus schreibersii i Myotis myotis/blythii. Takođe, u pećinskim sistemima do sada je potvrđeno prisustvo 17 troglobitskih, sedam akvatičnih i 10 terestričkih vrsta.

Svakako treba istaći da je ovo samo jedan deo obljavljenih podataka, kao i da je konačni broj, verujemo, značajno veći, nakon završenih laboratorijskih analiza.

Izvor: Centar za životnu sredinu